Kolesterol hakkında bilimsel gerçekler

Bir kardiyolog gözüyle kolesterol hakkında bilinmesi gerekenler

Öğrencilik yıllarımda kolesterol ve beslenme konusunda öğrendiklerimle aradan geçen 17 yılda hiçbir şey o dönemde öğrendiklerimizle elbette aynı kalmadı. Bilim de bu demek değil mi zaten.

Kolesterol hakkında bilimsel gerçekler

Dinamiktir bilim, sürekli yeniyi daha iyiyi ve bilinmeyenleri ya da bilinenlerin doğruluğunu araştırmak değil midir bilimin işi. Yapılan her yeni araştırma bizlere hastalıkların oluşumu, tedavisi ve korunma yöntemleri konusunda yeni bilgiler sunar ve bu bilgiler doğrultusunda biz uzmanların önerileri de zaman içinde değişip gelişir. Kolesterol konusunda da olduğu gibi. Bugünkü yazımda kolesterol hakkındaki en yeni bilimsel gerçekleri paylaşacağım sizinle. Bu konuda çalışmalarına çok değer verdiğim, Kardiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Sadi Güleç’in görüşlerini aldık.

DİYETTEKİ VE KANDAKİ KOLESTEROL

Biri yükselince diğeri de yükselir mi?

Sadi Hocam toplumun kafası o kadar karışık ki kolesterol konusunda; yararlı mı zararlı mı? Sizin bu konudaki görüşünüz nedir?

S.G: Kolesterol tabii ki yararlıdır. Kanımızda kolesterol olmasa hücrelerimiz olmaz, organlarımız gerektiği gibi çalışamaz. Ancak fazla kolesterol zararlı mıdır? derseniz cevap tartışmasız evet olacaktır. Aslında vücudumuzda normal seviyede bulunduğunda faydalı ama yükseldiğinde zararlı olan tek şey kolesterol değildir. Mesela kanımızda şeker bulunmasaydı ölürdük. Yani kan şekerine ciddi derecede ihtiyacımız var. Ama kan şekerimiz normal değerlerin üstüne çıktığında iş tersine dönüyor ve yüksek şeker kalbimize, böbreğimize, gözümüze zarar veriyor.

TANSİYON NORMAL DEĞERLERİ AŞARSA SORUNLAR BAŞLAR

O nedenle şeker hastaları şekeri düşüren ilaçlar kullanıyorlar. Tansiyon da öyle değil mi? Tansiyonu sıfır olan biri ölmüş demektir. Kanımızın akabilmesi için belli düzeyde tansiyona ihtiyacımız var. Ama tansiyon normal değerleri aşınca bu sefer zarar vermeye başlıyor ve beyin kanaması, kalp krizi gibi istemediğimiz olaylara neden oluyor. O nedenle de hipertansiyon hastaları tansiyon düşürücü ilaçlar kullanıyorlar. İşte tıpkı bu örneklerde olduğu gibi normalken son derece faydalı olan kolesterol, yükseldiği zaman zarar vermeye başlıyor. Kalp damar hastası olma ve kalp krizi geçirme riskimiz belirgin derecede artıyor.

Şimdi fazla kolesterol zararlı diyen ben biraz kafa karıştırayım ve şöyle bir cümle kurayım: Kandaki kolesterolün yükselmesi zararlıdır ama yumurta, kırmızı et gibi bol kolesterollü yemekler sanıldığı gibi kalp sağlığına zararlı değildir.

Bugün kalp krizi geçirmiş, by-pass ameliyatı olmuş, stent takılmış veya şeker hastalığı bulunan kişiler kolesterol ilaçlarını kullandıklarında kalp krizi riskleri azalmakta, yaşam süreleri uzamaktadır. İlaçlarını bıraktıklarında ise doğal olarak bu faydadan mahrum kalacaklardır.

Her gün 10 tane yumurta, 1 kilo kırmızı et yerseniz vücut kendi kolesterol üretimiden vazgeçer

Yani kolesterol yemek zararsız ama kandaki kolestrol yüksekliği zararlı mı demek istiyorsunuz? Peki kolesterolden zengin yiyeceklerle beslenirsek kan kolesterol düzeyleri yükselmez mi?

S.G: Çelişkili göründü değil mi? Aslında çelişki yok. Açıklama çok basit: Kanımızdaki kolesterol miktarını ayarlayan bazı dengeler vardır. Vücudumuz bir yandan kolesterol üretirken, diğer yandan kolesterolü kandan uzaklaştıran hücreler üretir. Bu ikisi dengeli çalışırsa kan kolesterolümüz normal seviyede gider. Örneğin her gün 10 tane yumurta, 1 kilo kırmızı et yiyen kişilerde besinle alınan kolesterol miktarı arttığı için vücut kendi içinde safra yollarından kolesterol üretmekten vazgeçer (nasıl olsa dışarıdan geliyor diye üretimi azaltır).

İHTİYAÇ FAZLASINDA KARACİĞER DEVREDE

Üretimi azaltmasına rağmen hâlâ kanda ihtiyaç fazlası kolesterol varsa karaciğer devreye girip kolesterolü yakalayıp yok eden askerlerini devreye sokar ( kolesterol reseptörü denilen moleküller). Bu şekilde alınan yüksek miktardaki kolesterole rağmen kanda kolesterol yükselmez.

Diğer yandan vücudumuzda kolesterol dengesini koruyan sistemde bozukluk varsa tek lokma kolesterol yemesek bile kanımızda kolesterol çok yüksek seviyelere ulaşabilir. Örneğin; hiç kolesterol yemesek de karaciğerimiz safra yollarından aldığı maddelerle kendi kendine aşırı miktarda kolesterol üretebilir. Bunu yapınca kandan kolesterolü uzaklaştıran hücreler yetersiz kalır ve kanda kolesterol yükselir.

Bazen de kolesterol üretimi normal olmasına karşın kandan kolesterolü uzaklaştıran hücreler sayıca az veya fonksiyonel olarak yetersiz ise yine kandaki kolesterol miktarı artacaktır. Yani kolesterol yüksekliği çoğu insanda bir beslenme sorunu değil, kolesterol dengesini sağlayan sistemlerdeki bozukluk nedeniyle ortaya çıkan önlenemez bir durumdur.

KOLESTEROL iLAÇLARI İŞLEYİŞİ DÜZENLER

O zaman aşırı kolesterol almadan da kan kolesterol düzeyleri yüksek olan bireyler ne yapmalı?

S.G: İşte kolesterol ilaçları burada devreye girerek bozulan sistemin işleyişini düzene sokarlar. Kanımızdaki kolesterolü yüzde 50’ye varan oranlarda düşürürler. Bu nedenle kolesterol ilaçları kalp damar hastalarında hayati önem taşır.

Aslına bakarsanız “İstediğin kadar kolesterol ye” düşüncesini savunanlar, yemekteki kolesterol zararsızdır diyerek bir yanlış yapmazken, bunu genelleyerek “Kandaki yüksek kolesterol de zararsızdır” dediklerinde, hele bir de, “Hastalar ilaçlarını bıraksın” dediklerinde telafisi mümkün olmayan büyük bir yanlış yaparlar.

KALP VE DAMAR RiSKi ÖN PLANA ÇIKAR

Yani bazı insanlar bu anlamda ciddi bir risk altında. Peki biz kolesterol sistemimizin düzgün çalışıp çalışmadığını nasıl anlayabiliriz?

S.G: Bunu anlamanın en basit yolu kan kolesterolümüze baktırmaktır. Eğer yüksek ise, bu sistemin iyi işlemediği açıktır. Bu hastalarda bozulmuş sisteme daha fazla yük bindirmemek için besinle alınan kolesterol miktarını azaltmak bazen işe yarar ve kan kolesterolü düşer. Bazı hastalarda ise kolesterol sıfır kolesterol tüketimine karşın kolesterol yüksekliği düzelmez ve kalp damar hastalığı riski ön plana çıkar.

Kolesterolümüzü ölçtürdük ve diyelim ki yüksek çıktı. Bu durumda ne yapmalıyız?

S.G: Eğer kalp krizi geçirmişsek, baypas ameliyatı olmuşsak, damarımıza stent takılmışsa veya şeker hastalığımız varsa mutlaka kolesterol düşürücü ilaç kullanmalıyız. Ama bu durumlardan hiçbiri bizde yoksa, ayrıca sigara içmiyorsak, ailemizde kalp hastalığı yoksa, tansiyon hastası değilsek ama sadece kolesterolümüz yüksek ise kolesterol ilacı kullanmamız gerekmez. Bu durumların istisnaları olabileceği hatırda tutularak ilaç başlama kararını vermeden önce bir hekimle yüz yüze görüşmek sanırım en doğru yol olacaktır. Bununla birlikte bozulmuş sisteme daha fazla yük bindirmemek için besinle alınan kolesterol miktarını azaltmak ve kalp sağlığını koruyucu yönde beslenmek de alınabilecek önlemler arasındadır.

ÖZETLE KOLESTEROL VE BESLENME

Bilimsel gerçeklerden anlaşıldığı üzere yediklerimizle kan kolesterol düzeylerimizi yükseltmek direkt söz konusu olmasa da kanda kolesterol yükselmesini engelleyebilecek şekilde beslenmek kalp damar sağlığı açısından son derece önemlidir. Nasılsa kolesterolümü yükseltmiyor düşüncesi ile aşırı miktarlarda yumurta ve et tüketimi kilo artışına, vücutta yağlanmaya ve bazı diğer sağlık problemlerine sebep olacaktır. Sonuç olarak, şişmanlık ve vücut yağ oranındaki artış da genel sağlığımız ve kalp sağlığımız için bir risktir. Aslında tam da bu noktaya odaklanmak gerekiyor bence; Yeterli ve dengeli beslen, kalp sağlığı için uygun ve koruyucu besinleri tüket ve kolesterol yüksekliğin varsa doktorunun önerdiği tedaviyi uygula, ilaçlarını mutlaka kullan!

Aynen Sadi Hoca’nın da söylediği gibi: “Bozulmuş sisteme daha fazla yük bindirmemek için besinle alınan kolesterol miktarını azaltmak da işe yarar ve kan kolesterolü düşer.”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir